در شرایطی که آب نهتنها آتش را خاموش نمیکند بلکه خطر را افزایش میدهد، سیستم اطفا حریق فوم وارد عمل میشود. این سیستم با ایجاد لایهای سفید و نرم، اکسیژن را از سطح مایع جدا و شعلهها را در چند ثانیه مهار میکند. در واقع، فوم با قطع تماس سوخت و اکسیژن و کاهش حرارت، افسار آتشسوزی را بهسرعت در دست میگیرد. اگر برای اخذ تاییدیه آتش نشانی در حال انتخاب سیستم مناسب هستید، این مقاله از ساتل صنعت را از دست ندهید.
سیستم اطفا حریق فوم چیست؟
به نقل از سایت reliablefire: «سیستم اطفا حریق فوم یکی از موثرترین روشها برای کنترل و خاموش کردن آتشسوزیهای ناشی از مایعهای قابل اشتعال است. این سیستم با تولید حجم زیادی از حبابهای سبک و پایدار، لایهای محافظ روی سطح سوخت ایجاد و از تماس آن با اکسیژن جلوگیری میکند.»
فوم آتشنشانی از ترکیب دقیق کنسانتره فوم، آب و هوا تشکیل میشود. پس از مخلوط شدن، مادهای کفمانند پدید میآید که بر روی مایعهای نفتی و سوختهای سبک شناور میماند. (مقاله مرتبط: انواع فوم آتش نشانی)
سیستم اطفا حریق فوم در مقایسه با سیستم اطفا حریق آبی، سبکتر از مایعات نفتی است و بر روی سطح آنها شناور میماند؛ بنابراین بهسرعت تمام سطح سوخت را میپوشاند و بخارات قابل اشتعال را مهار میکند. علاوهبر این، آب موجود در ساختار فوم به کاهش دمای سطح کمک و از بازشعلهور شدن جلوگیری میکند.
به نقل از پژوهشگران سایت آتش نشانی تهران: «استفاده از آب به تنهایی برای اطفای مایعات نفتی گروه B بسیار خطرناک است و افزودن کف مخصوص موجب کاهش کشش سطحی و افزایش نفوذپذیری و اثربخشی اطفا میشود.»
سیستمهای فوم معمولا در محیطهایی مانند پالایشگاهها، مخازن ذخیرهسازی سوخت، فرودگاهها، سکوهای نفتی و کارخانههای پتروشیمی بهکار میروند که خطر آتشسوزی مواد نفتی یا شیمیایی بالا است. بسته به نوع کاربرد، این سیستمها بهصورت ثابت، نیمهثابت یا سیار طراحی و نصب میشوند.
انواع کنسانتره فوم آتشنشانی
انتخاب نوع کنسانتره فوم یکی از مراحل کلیدی در طراحی سیستم اطفا حریق است، زیرا عملکرد فوم مستقیما به سازگاری آن با نوع سوخت بستگی دارد. بهطور کلی کنسانترههای فوم در چند گروه اصلی طبقهبندی میشوند:
- فوم آکووس فیلمفرمینگ AFFF: این نوع فوم با تشکیل لایهای نازک از محلول آبی روی سطح سوخت، شعله را به سرعت خفه میکند. برای سوختهای هیدروکربنی مانند بنزین و گازوئیل بسیار مؤثر است و از رایجترین انواع فومها به شمار میرود.
- فوم مقاوم در برابر الکل AR-AFFF: ویژهی مایعات محلول در آب مانند متانول، اتانول و حلالهای صنعتی است. این فوم علاوهبر ایجاد لایه محافظ، از تخریب فیلم فوم توسط الکل جلوگیری میکند.
- فوم پروتئینی: از ترکیبهای طبیعی پروتئینی ساخته میشود و پایداری حرارتی بالایی دارد. اگرچه زمان گسترش آن نسبت به فومهای مصنوعی بیشتر است، اما در آتشسوزیهای بزرگ دوام قابل توجهی دارد.
- فوم سنتتیک شیمیایی: متشکل از مواد مصنوعی است و تعادل خوبی میان سرعت گسترش، پایداری و سازگاری با محیطزیست ایجاد میکند. این نوع فوم کاربرد عمومیتری دارد و در بیشتر صنایع قابل استفاده است.
نحوه عملکرد سیستم اطفا حریق فوم
عملکرد سیستم اطفا حریق فوم بر اساس ۴ اصل اساسی استوار است:
- خفه کردن
- خنک کردن
- جداسازی
- سرکوب بخار
مراحل فعالسازی و عملکرد عبارتند از:
- سیستم، آتش را شناسایی و از طریق دتکتورها یا اپراتور فعال میشود.
- کنسانتره فوم به نسبت مشخص با آب ترکیب میشود تا محلول فوم آماده تولید گردد.
- محلول فوم با هوا مخلوط و به شکل حبابهای کفمانند بر روی سطح مایع قابل اشتعال پخش میشود.
- فوم لایهای یکنواخت ایجاد میکند که تماس سوخت با اکسیژن را قطع و حرارت را کاهش میدهد، در نتیجه شعلهها مهار شده و از بازشعلهور شدن آتش جلوگیری میشود.
درباره جزئیات فنی مربوط به پمپها، نازلها و تانکها در بخش اجزای سیستم اطفا حریق فوم صحبت میکنیم. این فرآیند معمولا در عرض چند دقیقه کامل میشود و توانایی کنترل آتشسوزیهای بزرگ را دارد.
اجزای سیستم اطفا حریق فوم
اجزای سیستم اطفا حریق فوم عبارتند از:
تانک ذخیره کنسانتره سیستم اطفا حریق فوم
تانکهای ذخیرهسازی کنسانتره فوم میتوانند از نوع بلدر تانک (با کیسه داخلی) یا تانک اتمسفریک طراحی شوند. بلدر تانک یک مخزن تحت فشار است که داخل آن کیسه الاستومری نصب شده و کنسانتره فوم را از آب جدا نگه میدارد. این طراحی باعث میشود که فوم با فشار دقیق و نسبت درست به آغوش سیستم اطفا حریق برود.
دستگاه تناسبسنج
تناسبسنج وظیفه مخلوط کردن کنسانتره فوم با آب را در نسبت صحیح بر عهده دارد. انواع مختلفی از تناسبسنجها وجود دارد:
- بلدر تانک
- ونتوری
- پمپ تزریق
- کنترلکننده نسبت الکترونیک
پمپهای آتشنشانی
پمپهای مخصوص آتشنشانی باید فشار و دبی کافی برای تزریق فوم به نازلها را فراهم کنند. این پمپها معمولا الکتریکی یا دیزلی هستند و در مواقع اضطرار بهصورت خودکار راهاندازی میشوند.
نازلها و سرپاشها
نازلهای سیستم اطفا حریق فوم به انواع مختلفی تقسیم میشوند:
- نازلهای آسپیریتینگ: هوا را با محلول فوم مخلوط کرده و فوم با کیفیت بالا تولید میکنند.
- چمبرهای فوم: برای مخازن ذخیرهای سوخت استفاده میشوند و فوم را به آرامی روی سطح پخش میکنند.
- مانیتورهای فوم: دستگاههای بزرگی هستند که حجم زیادی فوم را به فاصله دور پرتاب میکنند.
- سرپاشهای فوم آب: ترکیبی از اسپرینکلر و سیستم فوم هستند. (مقاله مرتبط: اسپرینکلر چیست)
لولهکشی و شیرآلات
شبکه لولهکشی باید از جنس فولاد ضد زنگ یا آلیاژهای مقاوم در برابر خورندگی طراحی شود. شیرآلات استاندارد و قابلیت کنترل و ایزوله کردن بخشهای مختلف سیستم هم مهم هستند. تجهیزات داخل جعبه آتش نشانی هم باید در دسترس قرار بگیرند.
پنل کنترل و سیستم F&G
پنل کنترل مرکز فرماندهی سیستم است که تمامی سنسورها، دتکتورها، پمپها و شیرها را مدیریت میکند. سیستمهای پیشرفته دارای قابلیت نظارت از راه دور، ثبت رویدادها و ارسال هشدارهای اضطراری هستند.
انواع سیستم اطفا حریق فوم و کاربردها
سیستم اطفا حریق فوم براساس نسبت انبساط به ۳ دسته اصلی تقسیم میشوند که هر کدام برای کاربردهای خاصی مناسب هستند.
فوم کم انبساط
نسبت انبساط این فوم بین ۱:۱ تا ۲۰:۱ است یعنی یک لیتر محلول فوم حداکثر ۲۰ لیتر فوم تولید میکند. این نوع فوم چگالی بالا و دوام خوبی دارد. کاربردهای این نوع سیستم اطفا حریق فوم عبارتند از:
- آتشسوزی مخازن ذخیره سوخت
- نشت و ریزش مایعهای قابل اشتعال
- آتشسوزی هواپیماها در فرودگاهها
- سکوهای نفتی و دریایی
- پالایشگاههای نفت و پتروشیمی
فوم کم انبساط به خاطر وزن و چگالی بالا، مقاومت خوبی در برابر باد و شرایط جوی دارد و میتواند مسافتهای طولانی را بر روی سطح سوخت طی کند.
فوم متوسط انبساط
نسبت انبساط آن بین ۲۰:۱ تا ۲۰۰:۱ است. این فوم وزنی سبکتر از نوع کم انبساط دارد ولی هنوز چگالی قابل قبول است. کاربردهای این سیستم اطفا حریق فوم شامل موارد زیر میشود:
- آتشسوزی در فضاهای نیمهباز
- انبارهای مواد شیمیایی
- کارخانههای تولیدی
- سالنهای تعمیرات خودرو
- فضاهای زیرزمینی با تهویه محدود
فوم متوسط انبساط توازن خوبی بین سرعت پوششدهی و دوام ایجاد میکند و برای فضاهایی که نیاز به پر شدن سریع دارند مناسب است.
فوم پر انبساط
این فوم بسیار سبک و نسبت انبساط بیش از ۲۰۰:۱ و گاهی تا ۱۰۰۰:۱ است. همچنین حجم زیادی از فضا را در مدت کوتاهی پر میکند. کاربردهای این نوع سیستم اطفا حریق فوم عبارتند از:
- انبارهای بسته و بزرگ
- سالنهای هنگر هواپیما
- معادن زیرزمینی
- زیرزمینهای ساختمانها
- فضاهای بدون امکان دسترسی مستقیم
فوم پر انبساط با پر کردن کامل فضا، اکسیژن را از محیط حذف و آتش را خفه میکند. البته این نوع فوم برای فضاهای باز مناسب نیست؛ چرا که باد آن را پراکنده میکند.
مزایا و معایب سیستم اطفا حریق فوم
برای تصمیمگیری صحیح در انتخاب سیستم اطفا حریق فوم، باید مزایا و محدودیتهای آن را به خوبی شناخت.
| مزایا | کارایی بالا در آتشسوزی مایعات، پوششدهی سریع، جلوگیری از بازشعلهور شدن، خنککنندگی، انعطافپذیری، سازگاری با محیط زیست |
| محدودیتها | هزینه اولیه بالا، پیچیدگی نگهداری، محدودیت در فضای باز، نیاز به آموزش تخصصی، خورندگی احتمالی، نیاز به تست مداوم |
با وجود این محدودیتها، در صنایعی که با مواد قابل اشتعال سروکار دارند، سیستم اطفا حریق فوم بهترین و گاها تنها گزینه است.
نکات نگهداری و بازرسی سیستم فوم
برای اطمینان از عملکرد صحیح سیستم فوم در مواقع اضطراری، برنامه نگهداری دقیق و منظمی ضروری است. طبق استاندارد NFPA 11 الزامات بازرسی و تست شامل موارد زیر میشود:
| چکلیست بازرسی هفتگی | چکلیست بازرسی ماهانه | چکلیست بازرسی سالانه |
| کنترل فشار تانکها و سیستم آب
اطمینان از باز یا بسته بودن صحیح شیرها بررسی عملکرد نشانگرها و آلارمها |
راهاندازی پمپ و بررسی فشار و دبی خروجی
تست عملکرد دتکتورها و سنسورهای فشار اندازهگیری سطح کنسانتره فوم در تانکها اطمینان از شارژ کامل باتریهای پنل کنترل |
انجام تست تخلیه کامل و بررسی نسبت مخلوط فوم
ارسال نمونه به آزمایشگاه برای بررسی کیفیت و ویسکوزیته تنظیم دقیق نسبت مخلوط فوم و آب تمیزکاری یا تعویض فیلترهای موجود در سیستم تمیزکاری و بررسی سلامت نازلها و سرپاشها |
در مورد نگهداری این سیستم نکاتی ریز اما مهم وجود دارد که عبارتند از:
- کنسانتره فوم معمولا عمر محدودی (۵ تا ۲۵ سال بسته به نوع) دارد. آزمایش منظم کیفیت برای اطمینان از اثربخشی ضروری است.
- سیستمهای فوم در معرض خورندگی هستند و باید لولهکشی را به طور دورهای بازرسی کرد. استفاده از رنگ ضد حریق از خورندگی جلوگیری میکند.
- حداقل سالی یکبار باید تست Flow انجام گیرد تا از توزیع یکنواخت فوم اطمینان حاصل شود.
- پرسنل نگهداری باید به طور منظم آموزش ببینند و با آخرین روشهای تست و عیبیابی آشنا شوند.
- تمامی فعالیتهای نگهداری باید در لاگبوک مخصوص ثبت شود. این اطلاعات برای بازرسیهای سازمان آتشنشانی، شرکتهای بیمه و ممیزیهای ایمنی ضروری است. در صورتی که سیستم شما سیستم کنترل دود دارد، باید هماهنگی بین دو سیستم را هم بررسی کنید.
در همین حین اگر این نشانهها را مشاهده کردید سریعا برای تعمیر اقدام کنید:
- کاهش ناگهانی فشار سیستم
- نشتی کنسانتره یا محلول فوم
- تغییر رنگ یا بو در کنسانتره فوم
- فعالنشدن پمپ در زمان تست
- خطاهای مکرر پنل کنترل
- تشکیل رسوب در نازلها یا لولهها
کلام آخر
در این مقاله دیدیم که سیستم اطفا حریق فوم چگونه قهرمانانه وارد میدان میشود و آتش را مهار میکند. انتخاب نوع سیستم اطفا حریق فوم بستگی به شرایط پروژهتان دارد و تنها مشاوران اخذ تاییدیه آتش نشانی از پس اینکار برمیآیند. اگر قصد دارید تاسیسات خود را با بهترین استانداردهای ایمنی مجهز کنید با کارشناسان ما تماس بگیرید. تیم ما آماده است تا با ارائه راهکارهای مناسب و قیمتهای رقابتی، از داراییهای شما در برابر خطر آتشسوزی محافظت کند.
سوالات متداول
۱- چه عواملی بر قیمت سیستم اطفا حریق فوم تاثیر میگذارد؟
مساحت تحت پوشش، نوع فوم، ظرفیت تانکها، نوع کنسانتره، برند تجهیزات و پیچیدگی نصب بر قیمت سیستم اطفا حریق فوم تاثیر میگذارد.
۲- آیا فومهای آتشنشانی برای محیط زیست و سلامت انسان خطرناک هستند؟
استانداردهای جدید NFPA و سازمانهای محیط زیستی، استفاده از فومهای سازگار با محیط زیست را توصیه میکنند.
۳- آیا سیستم اطفا حریق فوم قابل استفاده در فضاهای باز است؟
فقط نوع کمانبساط به دلیل وزن و چگالی بالا برای فضاهای باز مناسب است.